Schutterij Het Heilig Kruis

Schutterij van het Broederschap Het Heilig Kruis uit Grevenbicht is een eeuwenoude schuttersvereniging met een rijke historie.

Tekst: http://heiligkruis.nl/algemeen/

Drie en een kwart eeuw is schutterij Het Heilig Kruis in Grevenbicht zeker actief. Er is reden genoeg om te feesten naar aanleiding van het jubileum in 1998. Zo heeft de vereniging in het kader van de jubileumfestiviteiten een bondsfeest van de schuttersbond Eendracht Born/Echt georganiseerd en heeft zij zich gehuld in nieuwe uniformen. Maar daarover later meer. Eerst werpen we een blik op de geschiedenis van deze eeuwenoude schutterij.

Hoe oud is de schutterij
Dat de schutterij Heilig Kruis van Grevenbicht een oude schutterij is, staat niet ter discussie. Hoe oud de schutterij exact is, is niet bekend. Daarom dat bestuur en leden het zeker voor het onzekere nemen en zich voor de ouderdom van de schutterij baseren op het oudste koningszilver. De oudste zilveren koningsplaat blijft voor diverse schutterijen een gegeven dat overeind blijft staan in de historische discussie over het ontstaan van een schutterij..

Het oudste koningszilver
De oudste koningsplaat dateert uit 1673. Vanaf dat jaar geteld wordt thans het 325-jarig jubileum gevierd. In 1673 was Frans Leurs koning van het Hl. Kruis. De zilveren plaat wordt met zorg omringd en is veilig opgeborgen in de kluis. Opvallend is evenwel dat J.A. Jolles, die in de jaren dertig de Limburgse schutterijen bezocht en een opsomming maakt van het voorhanden koningszilver deze zilveren plaat niet noemt. De oudste plaat die hij onder ogen krijgt stamt uit het jaar 1773, dus precies honderd jaar jonger. Een verschrijving !? Desalniettemin concludeert ook Jolles dat het Hl. Kruisgilde wel veel ouder zal zijn dan uit de bronnen blijkt.

Broederschap van het Heilig Kruis.
Desalniettemin heeft schutterij Het Heilig Kruis goede papieren om zich aan oudere jaartallen vast te klampen. De historicus drs. A.M.P.P. Janssen, die zich in het broederschapswezen verdiepte heeft, komt voor Grevenbicht tot opvallende conclusies. Kerkelijk viel Grevenbicht onder de parochie Papenhoven. Grevenbicht beschikte echter over een kapel ter ere van het Heilig Kruis. Een broederschap van “Junge Gesellen” was verbonden aan deze kapel. In de rekeningen die over deze kapel handelen komt de Jonggezellenbroederschap voor in de periode 1606 tot en met 1718. In het begin ontvangt deze broederschap twee amen (vaten) bier, later een aam bij gelegenheid van het jaarlijkse koningsvogelschieten.

Dat het hier gaat om een voorganger van schutterij Het Heilig Kruis wordt door Janssen aangetoond.

De jonggezellen in de processie
De jonggezellenbroederschap van de Heilig Kruis kapel speelden ook een rol in de Sacramentsprocessie. Echter de pastoor van de parochie Papenhoven achtte de bijdrage van de broederschap te gering om hier telkens een aam bier voor ter beschikking te stellen. Over deze aam bier hadden de jonggezellen meer dan anderhalve eeuw een geschil met de pastoor. De pastoor was van mening dat indien de jonggezellen zelf de pastoor, paters en koster en anderen zouden trakteren op bier en vis, dat hij zelf als pastoor niet te beroerd zou zijn om een vat bier ter beschikking te stellen. Aangezien de jonggezellen niet trakteerden, gaf de pastoor geen bier. Al in 1570 (!) brengt de toenmalige pastoor Cornelis Leonhardt dit conflict tussen hem en de jonggezellen ter sprake. Ook zijn opvolgers schrijven hierover in 1689 en 1721.

Controle op de Maasvaart ?
Een ander stuk, wordt nog nader door de huidige schutterijsecretaris Jennen uitgepluisd. Het zou handelen over de tol die de Maasschippers bij Urmond dienden te betalen op last van de Keurvorst van de Palts. Dit was in de tijd dat Grevenbicht net als Sittard deel uitmaakte van het hertogdom Gulik. Gulik werd bestuurd door deze keurvorst van de Palts. Het stuk verhaalt van een schipper die bij het ontvangstkantoor te Urmond zonder tol te betalen was doorgevaren. In Grevenbicht zouden de schutten deze schipper hebben opgevangen. Nadat de schipper driemaal was gesommeerd aan te meren werd het commando gegeven op hem te schieten. Op het moment dat de schipper aanmeerde namen de schutters het schip in beslag. De schipper moest zowel tol als een boete betalen om verder te mogen varen. De keurvorst beloonde de schutten voor hun diensten door hen de opbrengsten van een perceel hooiland te geven.

Een periode met weinig bronnen
Uit de zeventiende en achttiende eeuw is verder nagenoeg niets bekend over schutterij het Heilig Kruis. De Franse Tijd sinds 1794 heeft voor de meeste schutterijen geleid tot het tijdelijk stilleggen van de activiteiten. Opvallend is echter dat de Grevenbichtse schutterij nog tijdens het Franse bewind, onder Napoleon weer de koningsvogel schiet (1803/1805). Niet veel andere feitjes zijn over deze periode aan te halen, behalve dat uit enkele koningsschilden blijkt dat de schutterij niet heeft stilgelegen. In 1865 was de schutterij aanwezig bij het verwelkomen van de nieuwe parochieherder, in 1897 bij het zilveren priesterfeest van de pastoor. Een probleem voor het culturele leven in Grevenbicht was het beroep van velen. Enorm veel stukadoors telde het dorp. Zij werkten doorgaans het hele zomerseizoen in Duitsland. Uiteraard was elke echte Grevenbichtenaar in het dorp als de Pinksterkermis gevierd werd, maar er was weinig gelegenheid voor veel andere activiteiten gedurende het zogenaamde schuttersseizoen.

Herinrichting en een nieuwe schutterij
In 1873, precies tweehonderd jaar na het oudste koningsschild, heeft er een soort herinrichting van de schutterij plaatsgevonden. Het Hl. Kruis was in die jaren actief, dus er is geen sprake van een heroprichting, maar het feit dat maar liefst dertien zilveren schildjes met de naam van de schenker in het jaar 1873 aan de vereniging gekomen zijn, geeft aan dat de dorpsgemeenschap toen aandacht aan haar schutterij besteedde. Een andere mogelijke oorzaak van deze vele schildjes uit 1873 kan een brand zijn geweest, die oude papieren en wellicht ook enig koningszilver verwoestte. Als gevolg daarvan kwam steun van de bevolking op gang, die haar schutterij weer aan nieuw zilver hielp. Echter in het daaropvolgende jaar 1874 werd te Grevenbicht-Papenhoven de nieuwe schutterij Eendracht in het leven geroepen. Maar zoals in Grevenbicht gezegd wordt, moeten er van alles twee zijn: schutterijen, muziekgezelschappen enz.

Het schuttersfeest in 1876
Toen het nieuwe fenomeen van de schuttersfeesten zijn intrede in de schutterswereld deed, waren de Grevenbichtse schutters hier direct bij betrokken. Zo weten we dat de oude schutterij van Grevenbicht op vrijdag 8 september 1876 een groot schuttersfeest organiseerde met medewerking van de jonge schutterij van Grevenbicht-Papenhoven, opgeluisterd door het fanfare-gezelschap Aurora. Er werden geldprijzen uitgeloofd, variërend van 80 (1e pr.) tot 30 francs (3e pr.). De organisatie lag in handen van een commissie. Namens deze tekende Ch. Baadts. Waarschijnlijk is dit een schuttersfeest geweest waaraan diverse schutterijen uit de omtrek aan deelnamen, waarbij de nadruk op de schietwedstrijd lag. Een andere mogelijkheid was een vrij schietconcours, een zogenaamd schieten voor een geldprijs.

De keizers
Blijkens het koningszilver heeft schutterij Het Heilig Kruis niet al te vaak een keizer gekend. Cris Baars zou in 1868, 1873, 1874 en 1876 de koningsvogel hebben afgeschoten en door deze reeks het keizerschap verworven hebben. Peter Michiel Hamers schoot in 1892, 1895 en 1897 de koningsvogel af en was sedert die tijd keizer. Kennelijk hoefde iemand niet in drie opeenvolgende jaren de vogel af te schieten om keizer te worden. In 1898 vond de installatie van Hamers plaats. Bij het voorstellen van deze nieuwe keizer aan de parochiegeestelijkheid werd het vaandel gezwaaid en ter keizers ere werd een meiboom geplant. Thans is nog een kleinzoon van deze keizer lid van de schutterij. Het is zijn naamgenoot de 84-jarige Michel Hamers, die al 52 jaar lid is. De derde en laatste keizer die het Heilig Kruis gekend heeft was Michel van de Berg, die in 1957 de keizerseer toekwam. Hij overleed in 1978, zodat het Heilig Kruis sindsdien weer keizerloos is.

Het schuttersfeest in 1906
In 1906 werd in Grevenbicht wederom een schuttersfeest georganiseerd. Er was sprake van goed weer en veel belangstellenden die de optocht en de wedstrijden bezochten. De optocht zette zich om 14.30 uur in beweging. Daar de schutterijen in die tijd doorgaans slechts over één tamboer beschikten, liepen twee muziekgezelschappen in de optocht mee. In totaal namen vierentwintig schutterijen aan het feest deel. De uitslag van het schieten luidde als volgt: 1e Eys als verstkomende schutterij (120 francs), 2e Heythuysen (75 fr.) en als 3e Born (50 fr.). Het erekruis werd gewonnen door Coenen uit Heythuysen. Holtum won de exercitie en Born had de beste tamboer, generaal en uniform.

De schuttersbond
Heilig Kruis Grevenbicht werd in 1949 lid van schuttersbond Eendracht Born, totdat deze bond in 1964 fuseerde met de Echtse schuttersbond. Van de nieuwe bond Eendracht Born-Echt bleef het Hl. Kruis slechts een jaar lid. In 1965 stapte het Hl. Kruis uit deze bond om zich in 1973 weer aan te sluiten. Sinds die tijd zijn beide Grevenbichtse schutterijen lid van de bond Eendracht en zorgen op hun beurt voor bondsschuttersfeesten in Grevenbicht.

Processie- en kermisgebruiken
In Grevenbicht trekt de processie bij gelegenheid van de kermis op pinkstermaandag. Uiteraard hebben beide schutterijen bij deze kerkelijke plechtigheid een afzonderlijke rol. De oude schutterij het Heilig Kruis opent de stoet en de jonge schutterij Eendracht draagt de hemel. Op pinksterdinsdag gaat het Hl. Kruis ter kerke en geniet daar de opbrengsten van een eigen collecteschaal. Tijdens de mis worden de overleden leden herdacht. Tevens wordt op die dag het kerkhof aangedaan, waar een krans wordt gelegd.

Jubileumfeest
In 1998 wordt het met een groots jubileumfeest gevierd dat de schutterij Broederschap van het “Heilig Kruis” 325 jaar geleden is opgericht. Althans de oudste zilveren koningsplaat wijst in deze richting. In het weekend van 23 en 24 mei l.l. stond Grevenbicht in het teken van dit jubileumfeest. Op zaterdag 23 mei vond de receptie plaats, waar ook een groot aantal jubilarissen gehuldigd werd. Een bondsschuttersfeest van de schuttersbond Eendracht Born/Echt op de zondag completeert de feestvreugde. Grevenbicht was wederom gastheer van de bij de bond aangesloten schutterijen.

Nieuwe uniformen

Kroon op de feestvreugde zal de aanschaf van de nieuwe uniformen zijn. Deze werden op zaterdag 23 mei gepresenteerd. Het betreft het uitgaanstenue van de Veldartillerie van het Italiaanse hertogdom Parma uit het jaar 1859, uit het laatste jaar van dit hertogdom, eer het zich aansloot bij het nieuwe koninkrijk Italië. Grevenbicht heeft met dit uniform ernaar gestreefd een in de Limburgse schutterswereld nog niet voorkomend model militaire uniformen aan te schaffen.

Nieuws

Geen resultaten gevonden.

Agenda

Geen resultaten gevonden.